Beton Bizim İşimiz
BETON ÇATLAKLARI, ÖNLENMESİ VE GİDERİLMESİ
Beton veya betonarme elemanlarda görülen çatlaklar iki ana gurupta
toplanır :
1. Yapısal Çatlaklar,
2. Uygulama kökenli çatlaklar.
1. Yapısal Çatlaklar:
Bu tip çatlaklar yapıların işlevleri gereği taşıması zorunlu
gerilmelerden kaynaklanır. Bunlar projesi olmayan, zemin problemi
çözülmemiş yapılarda meydana gelirler ve çok tehlikelidirler. Beton
dökümü ve döküm koşulları ile ilgileri yoktur. Bu tip çatlaklar,
betonarme eleman içinde çekme gerilmelerine dik yönde oluşurlar. Basit
bir kirişin açıklık ortasında oluşan veya bir konsol mesnedin üstünde
görülebilen çatlaklar yapısal çatlaklardır.
2. Uygulama kökenli çatlaklar: Bu tip çatlaklar taze ve
sertleşmiş betonlarda görülürler.
Taze Beton Çatlakları: Taze betonun kalıplara yerleştirildikten
sonraki 0.5 - 4 saatleri arasında, yani beton henüz plastik halde iken,
özellikle geniş döşeme ve benzeri yüzeylerde çatlaklar oluşabilmektedir.
Bu çatlakların derinlikleri 10 cm yi bulabilir. Uzunlukları bir kaç cm.
ile 1 - 2 m. arasında olmaktadır. Çatlaklar sonucunda betonun
durabilitesi ( dayanıklılığı ) bozulmakta, korozyona açık, geçirgen bir
durum almaktadır.
Taze beton çatlaklarının en önemli oluşum nedenleri plastik rötre ve
oturma farlılıkları dır.
Plastik Rötre Çatlakları: Bu tip çatlaklar özellikle sıcak, kuru,
rüzgarlı zamanlarda dökümü yapılan betonlarda ( döşeme, yol, pist, ...
); beton yüzeyindeki suyun buharlaşma hızının beton içindeki suyun
yüzeye çıkma (terleme ) hızından daha büyük olması sebebi ile oluşan;
düzensiz dağılım gösteren, çeşitli boylarda ve genişlikteki
çatlaklardır.
Aynı çatlaklar, yeni betonun altındaki eski betonun veya diğer
malzemelerin ( Ytong, yağlanmamış ahşap kalıp, asmolen döşeme gibi )
beton suyunu emmesi sonucuda oluşabilmektedir.
Bu tip çatlaklar genelde yüzeysel olup derinliği birkaç milimden fazla
değildirler. Yapı güvenliği açısından tehlikesi yoktur.
Plastik rötre Çatlakları oluşmasına karşı önlemler:
1. Betonun yerleştirilmesi ile ilgili önlemler: Beton dökülmeden
hemen önce döküm yerinin zemini ve kalıplar ıslatılmalıdır. Islatma suyu
buharlaşır buharlaşmaz döküme geçilir. Böylece hem kalıpların buharlaşma
nedeniyle soğuması sağlanır. Hem de beton suyunun emilmesi önlenmiş
olur.
Taze betonu güneşten, sıcaktan ve rüzgardan korunmalı, mümkünse gece
beton dökümü yapılmalıdır.
Beton yerleştirildikten sonra mastar çekilip bırakılır. Daha sonraki
tahta mala ile düzeltme işlemi mümkün olduğu kadar ertelenir. Bu işlem
beton yüzeyinde ayak izinin 1 - 2 cm. derinlikte iz bırakmama durumuna
gelinceye kadar geciktirilir. Ondan sonra demir mala düzeltmesi
uygulanır.
2. Betona kür uygulaması: Taze betondaki plastik rötre çatlaması,
yüzeydeki buharlaşmanın hızlı olmasından kaynaklandığına göre, yüzeydeki
nem oranını yüksek tutmak gerekir.
Farklı Oturma Çatlakları: Taze betonda iri agrega taneleri dibe
çökerken, çimento partiküllerini içeren su yüzeye çıkar. Bu su yüzeyde
birikir.Yüzeye yakın kiriş ve döşeme donatıları bu yer değişimine karşı
koyar ve taze beton bu bölgede tam olarak yerleşemez. Yerleşmesini tam
olarak gerçekleştiremeyen beton demir donatı boyunca çatlar.
Önlemler:
Beton döküldükten sonraki yüzey düzeltme işlemlerine bir süre ertelemek
ve terleyen su tümüyle buharlaştıktan sonra tahta mala ile düzeltme
işlemine geçmek önerilebilir. Ayrıca betonun yerleştirilmesine çok
dikkat edilmelidir.
Öte yandan yüzeye yakın yerlerde yeterli sayıda ve kalınlıkta pas
payları kullanılmalıdır.
Sertleşmiş Beton Çatlakları:
Bu tip çatlaklar değişik yaş gruplarındaki ( 1 haftadan 30 yıla kadar )
betonlarda görülebilir. Çatlaklar, fiziksel veya kimyasal kökenlidir.
Bunlar, önce kılcal görünümde, ardından büyüyen ve birleşen
çatlaklardır. Çatlakları takiben beton yüzeyinde soyulma, dökülme ve
patlamalar görülür. Önlem alınmadığı takdirde, betonarme elemanlar
zamanla tahrip olurlar.
Bu çatlamaların nedenleri arasında donma - çözünme, alkali - aktif silis
reaksiyonu, karbonatlaşma, donatının korozyonu, sülfat - asit - tuz gibi
beton için zararlı maddelerin yol açtığı reaksiyonları sayılabilir.
